Dilaver Xhelili . Bukurite e rrethinave te Kucoves.

KUÇOVË- Perondia një vend I lashtë me një kultur të zhvilluar dhe e gjelbëruar
 
Tre kilometër largë qytetit të Kuçovës ,ndodhet fshati bukur I Perondisë e cila njihet për një histori kultur e cila kjo ëshët e gershetuar  edhe me një gjelbërim të bukur të këtij fshati. Disa vite më parë në qëndër të fshatit ,ndodhej një Rrapë gjigand ,,ku aty mbledheshin të gjithë burrat më të mënçur të fshatit ,të cilët mernin vendime ,si për fashatin ,ashtu edhe për ata persona që kryenin faje të ndryshme . Si pas të moshuarëve mësohet se personat që kryenin fajë grupi I burrave i dënonte duke i lidhur me litarë dhe më pas i varnin me kokë poshtë të lidhur në këmbë. 
Në qëndër të fshatit aty ku kalonte lumi Lapardhicës  ishte ndërtuar një urë antike ,e cila shërbente për të kaluar tregtarët ,që vinin nga Elbasani ,,dhe shkonin në jugë. Ndërsa  sot ndodhet e mbuluar nga dherat .​Kjo trevë ka qënë vendbanimi i hershëm ilir i fisit  Desarët. Nga gërmimet e bëra në periferi të qytetit të Kuçovës (në komunën Perondi ku ndodhet sot Kisha e vjetër e Shën Nikollës) del se kjo trevë ka qënë një vendbanim i lashtë me një kulturë të zhvilluar, gjë që vërtetohet nga mënyra e ndërtimit të shtëpive dhe e shëtitores për banorët e saj. Kjo shëtitore ka përmasat e një bulevardi të vërtetë (10m gjerësi dhe 50m gjatësi) të shtruar me kalldrëm e me gurë të gdhendur bukur. Po kështu në kodrën e Omurit në verilindje tëPerondis,janë gjetur punime mbrojtëse ilire e mbi të gjitha një pishtar (i ekspozuar në muzeun e Beratit), i cili shërbente për të sinjalizuar rrezikun armik nga njëra kala në tjetrën si dhe në të gjithë zonën. Nga gërmimet e bëra në vitet ’40 –’50 të shekullit të kaluar u nxorrën në sipërfaqe amfora, shpata e mburoja të kohës ilire​​. Kjo trevë ka qënë vendbanimi i hershëm ilir i fisit  Desarët. Ndërsa sot kjo treve ëshët krejtë e e ndryshme me vitet e më parshme ,ajo  ka një zhvillim jo vetëm në kultur por dhe në zhvillimet e bujqësisë ,si dhe në shumë sfera të tjera Eshte për të theksuar se kasha më e vjetër ,është drejtë amortizimit të plotë ,as një investim nuk ëshët kryerë nga ministria apo drejtoria monomentëve të kulturës.
 
Kisha Perondisë
 Kisha e Shën Kollit ndodhet  në fshatin Perondi, rrethi i Kuçovës, rreth 18 km nga qyteti mesjetar i Beratit dhe përbën një nga monumentet më të hershme bizantine në Shqipëri. Gjatë shekujve kisha ka pësuar mjaft transformime në rafshin arkitektonik. Në vitin 1970 kisha i është nënshtruar një restaurimi të mirëfilltë nga specialistët e Institutit të Monumenteve.
Në fillimet e saj, monumenti ka qenë një bazilikë tri nefshe me nefin qëndror të ngritur lart dhe me narteks dhe sipas studjuesve i përket shekullit të     XI. Në një fazë të dytë gjatë përiudhës bizantine kishës i është shtuar muri i narteksit dhe këmbanorja, e cila është lidhur organisht me murin e narteksit. Më vonë kisha pëson një meremetim tjetër, ku vihet re përdorimi i teknikës së kluasonazhit. Rindërtim tjetër i rëndësishëm është ai i vitit 1786, ku shtohen hajatet dhe rindërtohen catitë me tavanet. Rindërtimi i fundit që tranformoi së tepërmi arkitekturën e monumentit është në vitin 1931. Më tipike në unikalitetin e saj kisha e Shën Kollit në Perhondi bëhet nëpërmjet këmbanores, e cila mendohet të jetë nga më të hershmet në provincat bizantine të Ballkanit. Megjithë transformimet e shumta në shekujt e kaluar ndërhyrja e specialistëve te monumenteve bëri të mundur që monumenti të rikthehet në identitet dhe të përfaqësojë sot një nga monumentet e kultit bizantin më të spikatur në gjithë rajonin.
Dilaver Xhelili 
Kucove – Ujë që delë nga shkëmbi mermerët gatimet tradicionale të zonës ,tërheqin turistët e shumtë
Djelli nuk lind kërkund më bukur se në zonën e Lumasit ,fshati ëshët ndërtuar në rrëzë të malëve të Gramshit dhe këtu lindja e diellit më shumë se të lajmëron fillimin e  një dite ,të mbrekullon me vezullimin e tij. Banorët e kësaj zone  gjejnë ajrin e pastër të malit dhe të kanionëve te Sinecit ,por edhe ujën e ftohtë që delë nga shkëmbi I mërmertë  .Një udhëtim drejt ujvarës së kanionëve të Sinecit ,të duket sikur hapë brenda teje një hapsirë të mbrekullueshme, gjelberime dhe ujë Është një hapsirë e çuditshme që shoqërohet me dashurin për natyrën. Në këtë zonë natyra ka krijuar mjedise të bukura ,pejsazhe tërheqse dhe  male e shpella ,kanione, ujvara e  ky peisazh  krijon hapsira të bukura ,që me freskin e tyre të heqin stresin e përditshëm . Këtu jetojnë 5 mijë banorë që ngrysen dhe gdhihen në vorbullën e hallëve të tyre.
Mesazhe e Kaltërsi  në kanionet e Sinecit
Udhëtojmë drejtë Sinecit ,ose seç ,e quajnë banorët e kësaj zone ,perla e natyrës Stina e pranverës të shtynë që të shkoshë në këtë vend të mbrekullueshëm Është kënaqësi të rendësh drejt tyre këto ditë,pranverore Ideja për të pushuar ca ditë në këtë zonë ,është dhe mbetet gjithmon tunduse për shumë prej nesh Udhëtojmë drejtë Sinecit një fshatë turistike rrëzë malit Gramshit  Udhëtimi në Sinecit të ngjall kënaqësi dhe kureshtje, si kur e shkel për herë të parë atë, edhe kur familjarizohesh dhe ke se çfarë të tregosh e shkruash për të tjerët. Ndonëse ky fshat bën pjesë në brezninë e një sërë fshatrash  turistik, ai  është pak i njohur, por të tërheq brenda vetes me bujarinë arkitekturore dhe veçantinë e tij karakteristike. Ata që marin rrugën në këtë zonë me pejsazhin malor ,brezin e pyjëve ,qetësin  e cila lë mbresa të pashlyeshme. Kur udhëton në këtë zonë syri të rrok hapsira të gjera me ngjyra të ndryshme të cilat reflektojnë nga ngjyra e lulëve ,që rriten në këtë zonë .Kanionet me një hitori të vëçantë ,bëjnë turistë e huaj dhe ata vendas që të mendohen ,që në këtë zonë ka qënë një vend banim I lashtë Zbulimet e kryera në vitin 1975, në shpellën e Sinecit ,ku janë gjendur enë të ndryshme prej balte ,arëmë të lashtësisë ,si shpata ,helmeta mburoja dhe vizatime e relieve të ndryshme në faqet e brendshmë të shpellës tregojnë se kjo onë ka qënë e banuar që në kahrat e lashta .Turistët e shumtë që vijnë për të vizituar kanionet e Sinecit befasohen nga historia dhe bukuria që I ka dhënë natyra një vendi të vogel ,sic ëshët Sineci turistët e shumtë ,pasi shijonë bukurit e konionëve ,ata nuk largohen por kalojnë natën në për banesat e banorëve mikpritës të kësaj sonë të mbrekullueshme
 
Ujëvara e sinecit
Në çdo stinë që të udhëtoshë në këtë zonë është mbrekulli, si do mos në stinën e Pranverës ,ku dhe Burimet e shumta ,ujvarat e mëdha ,ku nuk mungojnë bredhat e pishat, me të verdhën e rrepave shekullore, ujë I ftohtë që dëlë nga shkëmbenjët e mermertë. Ky vendi bukur me ujë të ftohte quhet Burimi I kanoionëve  te Sinecit. Lokali që ndodhet në afërsi të shpellës se Xhixhiles, në një vend të rrallë ku gjithë kohën buron ujë. Aty ne takuam një shokë Selman Tare  agranom i cili na tregojë për historin e kësaj zone. Në këtë zonë ka një numër të madhë lokalesh ,por më I preferuari ëshët ai I Xhixhiles ,i cili ëshët ndërtuar mbi një masivë shkëmborë. Në këtë lokal por dhe në të tjerët ,turistët preferojnë mishin e qëngjit në hellë ,kosin e dhisë ,zogun e çerepit ,të cilët janë kënaqësi dhe nje menu e vecante per ta.

Këtu vijnë shumë vizitorë, si në dimër ashtu edhe në vere, na tha pronari i lokalit , teksa na uronte mirëseardhjen. Vijnë fillimisht për të parë burimet, pastaj ulen të pinë një ujë të ftohtë e më pas ndiejnë dëshirën edhe të porositin ndonjë gjë për të ngrënë. Siç duket natyra u hap oreksin”..

Shkruar nga Dilaver Xhelili .